Dobrowolne poddanie się karze to porozumienie, w którym oskarżony godzi się na skazanie. W zamian z góry zna rodzaj i wysokość kary. Sprawa kończy się szybciej, bez pełnego postępowania dowodowego. Nie jest to jednak formalność „dla świętego spokoju”. Wyrok wydany w tym trybie jest zwykłym wyrokiem skazującym. Podlega wpisowi do Krajowego Rejestru Karnego i da się go zaskarżyć tylko w ograniczonym zakresie. Wyjaśniamy, jak działa ta instytucja i na co uważać przed złożeniem podpisu. Podstawą jest kodeks postępowania karnego.
Trzy tryby dobrowolnego poddania się karze
Potocznie mówi się o jednym „dobrowolnym poddaniu się karze”, ale kodeks postępowania karnego przewiduje trzy odrębne tryby. Różnią się etapem sprawy i tym, kto składa wniosek.
Skazanie bez rozprawy (art. 335 k.p.k.)
To najczęstszy tryb. Uzgodnienie zapada jeszcze w postępowaniu przygotowawczym. Zwykle ma to miejsce podczas przesłuchania na policji lub w prokuraturze, gdy podejrzany przyznaje się do popełnienia występku. Prokurator kieruje do sądu wniosek o wydanie wyroku skazującego bez rozprawy z uzgodnioną karą i środkami. Może też dołączyć taki wniosek do aktu oskarżenia. Sąd rozpoznaje go na posiedzeniu. Właśnie tego trybu dotyczy „propozycja” składana przez policjanta lub prokuratora.
Wniosek po otrzymaniu aktu oskarżenia (art. 338a k.p.k.)
Jeżeli sprawa trafiła już do sądu z aktem oskarżenia, oskarżony może sam złożyć wniosek o wydanie wyroku skazującego i wymierzenie określonej kary. Termin jest krótki. Wniosek trzeba złożyć, zanim oskarżony otrzyma zawiadomienie o terminie rozprawy. Tryb ten dotyczy przestępstw zagrożonych karą nieprzekraczającą 15 lat pozbawienia wolności. O posiedzeniu, na którym sąd rozpoznaje wniosek, zawiadamia się strony i pokrzywdzonego.
Wniosek na rozprawie (art. 387 k.p.k.)
Ostatnia okazja pojawia się na rozprawie głównej. Oskarżony, któremu zarzucono występek, może złożyć wniosek do zakończenia pierwszego przesłuchania wszystkich oskarżonych. Wniosku nie można uwzględnić, jeżeli sprzeciwi się mu prokurator albo pokrzywdzony.
Kiedy sąd uwzględni wniosek
- okoliczności popełnienia przestępstwa i wina oskarżonego nie budzą wątpliwości,
- cele postępowania zostaną osiągnięte bez przeprowadzenia pełnego procesu,
- pokrzywdzony nie zgłosił sprzeciwu, a w trybie art. 387 k.p.k. także prokurator,
- proponowana kara i środki są zgodne z prawem i adekwatne do czynu.
Sąd nie zatwierdza porozumienia automatycznie. Może uzależnić jego uwzględnienie od zmian. Chodzi na przykład o wyższą grzywnę, dłuższy okres próby albo dodatkowy obowiązek naprawienia szkody. Jeśli oskarżony się na nie nie zgodzi, sprawa toczy się dalej na zasadach ogólnych.
Co można uzgodnić
Porozumienie obejmuje rodzaj i wymiar kary, w tym karę z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Dotyczy też środków karnych i przepadku. Obejmuje obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia oraz koszty procesu. W sprawach o jazdę po alkoholu porozumienie obejmuje zwykle także zakaz prowadzenia pojazdów i świadczenie pieniężne. Warunki mogą być wyraźnie korzystniejsze niż kara, jakiej można się spodziewać po pełnym procesie. Aby to ocenić, trzeba jednak znać akta i realne alternatywy.
Skutki, o których trzeba wiedzieć przed podpisaniem
- Wpis do rejestru karnego – wyrok jest wyrokiem skazującym, co może mieć znaczenie przy pracy wymagającej zaświadczenia o niekaralności.
- Ograniczona apelacja – nie można w niej kwestionować ustaleń faktycznych przyjętych jako podstawa skazania ani uzgodnionej kary.
- Skutki w sprawie cywilnej – prawomocny wyrok skazujący wiąże sąd cywilny co do popełnienia przestępstwa, więc w procesie o odszkodowanie nie da się już tego podważać.
„Propozycja” na komendzie – na co uważać
Podczas przesłuchania podejrzany często słyszy, że jeśli od razu się zgodzi, sprawa szybko się skończy. Odmowa w pierwszej chwili nie zamyka jednak drogi do porozumienia. Można do niego wrócić później, także już przed sądem. Przed podpisaniem warto poznać treść zarzutu, ocenić dowody i porównać proponowaną karę z tym, co realnie grozi. Zdarza się, że czyn jest zakwalifikowany zbyt surowo. Czasem sprawa nadaje się do warunkowego umorzenia postępowania, które w ogóle nie oznacza skazania.
Jak pomagamy
Prowadzimy obronę w sprawach karnych w Rzeszowie od pierwszego przesłuchania. Gdy w grę wchodzi dobrowolne poddanie się karze, analizujemy akta i kwalifikację prawną czynu. Sprawdzamy, czy nie ma podstaw do warunkowego umorzenia. Negocjujemy z prokuratorem wymiar kary i środków karnych. Na posiedzeniu przed sądem pilnujemy, by uzgodnione warunki zostały zachowane. Jeżeli wyrok już zapadł, oceniamy szanse na apelację od wyroku karnego.
Najczęściej zadawane pytania
Czy dobrowolne poddanie się karze oznacza, że będę karany?
Tak. Wyrok wydany w tym trybie jest wyrokiem skazującym i podlega wpisowi do Krajowego Rejestru Karnego. Wpis ulega zatarciu po upływie okresów określonych w kodeksie karnym.
Czy pokrzywdzony może zablokować porozumienie?
Tak. Pokrzywdzony może zgłosić sprzeciw i wtedy sąd nie wyda wyroku w tym trybie. Dlatego często warto wcześniej naprawić szkodę albo przeprosić pokrzywdzonego.
Czy od takiego wyroku można złożyć apelację?
Tak, ale w ograniczonym zakresie. Apelacja nie może kwestionować ustaleń faktycznych przyjętych jako podstawa skazania ani uzgodnionej kary. Może dotyczyć na przykład kary innej niż uzgodniona albo naruszenia przepisów postępowania.
Czy muszę od razu przyjąć propozycję złożoną na policji?
Nie. Odmowa nie zamyka drogi do porozumienia, które można zawrzeć później, także przed sądem. Przed podpisaniem warto poznać zarzut i skonsultować się z obrońcą.
Umów konsultację: 730 210 180 · kancelaria@dobry-adwokat.org

