Zamieszki po meczu, bójka kibiców, demonstracja, która przeradza się w starcie z policją – w takich sytuacjach pojawia się pytanie o współodpowiedzialność tłumu. Chodzi o to, kto właściwie odpowiada karnie. Prawo karne nie zna odpowiedzialności zbiorowej i zasadniczo każdy odpowiada za własny czyn. Są jednak przepisy, które pozwalają ukarać uczestnika zbiorowego zajścia bez wykazywania, że to on zadał konkretny cios. Najważniejsze z nich to art. 254 i art. 158 Kodeksu karnego.
Czynny udział w zbiegowisku – art. 254 k.k.
Odpowiada ten, kto bierze czynny udział w zbiegowisku, wiedząc, że jego uczestnicy wspólnymi siłami dopuszczają się gwałtownego zamachu na osobę lub mienie. Grozi za to kara pozbawienia wolności do lat 3. Jeżeli następstwem zamachu jest śmierć człowieka albo ciężki uszczerbek na zdrowiu, kara wynosi od 3 miesięcy do 5 lat.
Przepis nie wymaga, by oskarżony sam kogoś pobił lub coś zniszczył. Wystarczy czynny udział w tłumie, który jako całość dokonuje zamachu, i świadomość tego, co robi grupa. Zbiegowisko to niezorganizowane skupisko ludzi – w przeciwieństwie do legalnej demonstracji czy pokojowego zgromadzenia, które samo w sobie przestępstwem nie jest.
Udział w bójce lub pobiciu – art. 158 k.k.
W sprawach kibicowskich częściej niż art. 254 stosuje się art. 158 k.k. Odpowiada za niego każdy, kto bierze udział w bójce lub pobiciu, w którym człowiek zostaje narażony na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo poważnego uszczerbku na zdrowiu. Także tu nie trzeba ustalać, kto zadał decydujący cios – liczy się udział w zajściu. Kara rośnie, jeśli skutkiem jest ciężki uszczerbek na zdrowiu albo śmierć, a użycie niebezpiecznego narzędzia, np. noża czy pałki, oznacza osobne, surowsze przestępstwo z art. 159 k.k. Więcej o tych sprawach piszemy na stronie o obronie w sprawach o pobicie.
Kiedy obecność w tłumie nie wystarczy do skazania
W praktyce można wyróżnić trzy grupy osób:
- czynni uczestnicy – rzucają, atakują, zachęcają innych, blokują policję; to oni mogą odpowiadać z art. 254 lub 158 k.k.,
- osoby bierne – znalazły się w tłumie przypadkiem lub tylko obserwowały; sama obecność nie jest przestępstwem,
- osoby, które się wycofały – ich sytuacja zależy od tego, co zrobiły przed odejściem i kiedy się oddaliły.
Sąd ocenia konkretne zachowanie: czy oskarżony rzucał przedmiotami, krzyczał agresywne hasła, podburzał innych, czy stał z boku. W orzecznictwie podkreśla się, że uczestnikiem jest ktoś, kto działa czynnie i świadomie, a nie przypadkowy obserwator. Kluczowe są więc dowody – nagrania z monitoringu i telefonów, zdjęcia, zeznania świadków i funkcjonariuszy.
Wykroczenie zamiast przestępstwa
Nie każde zachowanie w tłumie jest przestępstwem. Krzyki i hałas zakłócające spokój to zwykle wykroczenie z art. 51 Kodeksu wykroczeń, a pozostanie w zbiegowisku mimo wezwania do jego opuszczenia – wykroczenie z art. 50 k.w. Prawidłowa kwalifikacja ma ogromne znaczenie: wykroczenie nie oznacza wpisu do rejestru karnego.
Zakaz stadionowy i inne środki
Oprócz kary sąd może orzec zakaz wstępu na imprezy masowe, a przy przestępstwach popełnionych w związku z taką imprezą często połączony z obowiązkiem stawiennictwa na policji w czasie meczu. Może też nałożyć obowiązek naprawienia szkody lub nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego. Dla kibica zakaz stadionowy bywa dotkliwszy niż sama kara.
Jak wygląda obrona
Sprawy tłumowe obejmują zwykle wielu podejrzanych, a materiał dowodowy bywa niejednoznaczny. Obrona polega na szczegółowej analizie nagrań klatka po klatce, porównaniu zeznań i wykazaniu, że zachowanie klienta nie było czynnym udziałem ani nie wynikało z zamiaru działania wspólnie z grupą. Często realnym celem jest zmiana kwalifikacji na wykroczenie, warunkowe umorzenie postępowania albo – gdy wina nie budzi wątpliwości – dobrowolne poddanie się karze na korzystnych warunkach. Prowadzimy takie sprawy w ramach obrony w sprawach karnych w Rzeszowie.
Najczęściej zadawane pytania
Czy każdy, kto był w tłumie podczas bójki stadionowej, odpowiada karnie?
Nie. Sama obecność w tłumie nie jest przestępstwem. Trzeba wykazać czynny udział i świadomość, że grupa dokonuje zamachu na osobę lub mienie.
Czy trzeba kogoś uderzyć, żeby odpowiadać za udział w zbiegowisku?
Nie. Przy art. 254 i 158 k.k. wystarczy świadomy, czynny udział w zajściu. Nie trzeba ustalać, kto zadał konkretny cios.
Jaka kara grozi za czynny udział w zbiegowisku?
Do 3 lat pozbawienia wolności, a gdy następstwem zamachu jest śmierć lub ciężki uszczerbek na zdrowiu – od 3 miesięcy do 5 lat. Sąd może też orzec zakaz wstępu na imprezy masowe.
Byłem w tłumie przypadkiem i chciałem odejść. Jak się bronić?
Obrona polega na wykazaniu, że nie było czynnego udziału ani świadomości działań grupy, a próba oddalenia się to okoliczność na korzyść podejrzanego. Kluczowa jest analiza nagrań i zeznań.
Umów konsultację: 730 210 180 · kancelaria@dobry-adwokat.org

